A e dini se ….?,gjithëcka që nuk keni ditur për Tiranën.

2012-12-15 · Arkivi historik RTVZIK

A e dini se â€¦

Â· Tirana ndodhet 110 m mbi nivelin e detit. Temperaturat mesatare vjetore janÃ« : nÃ« korrik + 24o celcius dhe nÃ« janar +7o celcius. NÃ« vit bie 1200 mm shi.

Â· Tirana ndodhet nÃ« tÃ« njÃ«jtin paralel me Napolin, Madritin dhe Stambollin dhe nÃ« tÃ« njÃ«jtin meridian me Budapestin dhe Krakovin.

Â· Tirana u themelua mÃ« 1614 nga Sulejman Pasha, me origjinÃ« nga fshati Mullet. Fillimisht ai ndÃ«rtoi njÃ« xhami, njÃ« furrÃ« dhe njÃ« hamam. Dy shekuj mÃ« vonÃ« drejtimin e qytetit e mori familja Toptani nga Kruja.

Â· EkzistojnÃ« kater hipoteza pÃ«r prejardhjen e emrit TiranÃ«...

1- TiranÃ« mendohet se vjen nga fjala Theranda, e pÃ«rmendur nÃ« burimet e lashta greke dhe latine, qÃ« vendasit e quanin TÃ« ranat, meqÃ« fusha ishte formuar si rezultat i materialeve tÃ« ngurta qÃ« sillnin ujrat nga malet pÃ«rreth.

2- Tirana vjen nga Tirkan. Tirkan ka

qenÃ« njÃ« kÃ«shtjellÃ« nÃ« shpat tÃ« malit tÃ«

Dajtit. Akoma ekzistojnÃ« rrÃ«nojat e

kÃ«saj kÃ«shtjelle tÃ« lashtÃ« qÃ« daton fillimin

datonne fillimin e shekullit te pare para

lindjes se Krishtit, e cila mendohet te

kete qene keshtjella qe historiani

bizantin Prokop (shek. VI), e quan

keshtjella e Tirkanit

3- TiranÃ« vjen nga Teheran, kryeqytet i Iranit, nÃ« kujtim tÃ« njÃ« fitoreje tÃ« korrur nga Sulejman Pasha, (themeluesi i qytetit) nÃ« krye tÃ« ushtrisÃ« turke gjatÃ« fushatÃ«s nÃ« Persi.

4- NjÃ« gojÃ«dhÃ«nÃ« tiranase thotÃ« se emrin e qytetit Sulejman Pasha e mori nga njÃ« plakÃ« qÃ« takoi nÃ« vendin ku do tÃ« ngrinte qytetin. Pyetjes sÃ« Sulejman PashÃ«s se Ã§farÃ« po bÃ«nte, plaka iu pÃ«rgjegj: Po tir anâ€¦! (an d.m.th. mÃ«ndafsh)

Â· Lagjja e parÃ« e TiranÃ«s ishte ajo e Bamit.

Â· Xhamia nÃ« qendÃ«r tÃ« TiranÃ«s, e quajtur Xhamia e Etâ€™hem Beut, filloi tÃ« ndÃ«rtohej mÃ« 1789 nga Molla beu i ardhur prej PetrelÃ«s dhe u pÃ«rfundua mÃ« 1821 nga i biri, Haxhi Etâ€™hem Beu, stÃ«rnipi i Sulejman PashÃ«s. PÃ«r tÃ« punuan mjeshtÃ«rit mÃ« tÃ« mirÃ« tÃ« ShqipÃ«risÃ«. Â· Kulla e Sahatit u fillua nga Haxhi

Etâ€™hem Beu rreth vitit 1821-1822 dhe

u pÃ«rfundua me ndihmat e familjeve tÃ«

pasura tÃ« TiranÃ«s.

Montimi i sahatit u bÃ« nga familja Tufina. MÃ« 1928 u ble nÃ« Gjermani nga shteti shqiptar njÃ« Sahat modern dhe kulla u ngrit nÃ« lartÃ«sinÃ« 35 m. GjatÃ« LuftÃ«s sÃ« DytÃ« BotÃ«rore Sahati u dÃ«mtua, por u rivu nÃ« punÃ« nÃ« korrik tÃ« vitit 1946.

Â·Ura e TabakÃ«ve (pÃ«rballÃ« Parlamentit ) daton nÃ« shekullin XVIII.

Â· Tyrbja e Kapllan PashÃ«s (pranÃ« monumentit Ushtari i panjohur) Ã«shtÃ« ndÃ«rtuar nÃ« vitin 1816.

Â· Kalaja e PetrelÃ«s ndodhet 12 km nga Tirana dhe daton nÃ« shekullin IV para Krishtit. FormÃ«n e saj aktuale e mori nÃ« shekullin e XIII nÃ«n sundimin e Topiajve dhe mÃ« vonÃ« kaloi pronÃ« e familjes sÃ« KastriotÃ«ve.

Â· Mali i Dajtit, nÃ« lindje tÃ« TiranÃ«s Ã«shtÃ« 1612 m i lartÃ«.

Â· Tirana u shpall kryeqytet i pÃ«rkohshÃ«m mÃ« 8 shkurt 1920 nga Kongresi i LushnjÃ«s dhe pÃ«rfundimisht e mori kÃ«tÃ« status mÃ« 31 dhjetor 1925.

Â· Tirana Ã«shtÃ« kryeqendra botÃ«rore e bektashinjve nga viti 1925, vit kur bektashinjtÃ« u ndaluan dhe u pÃ«rzunÃ« nga Turqia.

Â· Rruga e Durresit eshte hapur meÂ 1922 dhe quhej Â« Nana MbreteresheÂ»Per ndertimin e saj u prishen shumeshtepi e kopshte.

Â· Godina ekzistuese e Parlamentit u ngrit mÃ« 1924 dhe fillimisht ka shÃ«rbyer si Klubi i OficerÃ«ve. Aty, mÃ« 1 shtator 1928 Ahmet Zogu shpalli monarkinÃ«.

Â· Qendra e TiranÃ«s Ã«shtÃ« projektuar nga arkitektÃ«t tÃ« njohur italianÃ« tÃ« periudhÃ«s musoliniane Florestano de Fausto dhe Armando Brasini. Pallati i Brigadave (ish-pallati mbretÃ«ror), godinat e Ministrive, Banka KombÃ«tare dhe Bashkia janÃ« vepra tÃ« tyre.

Â· Bulevardi Â« DÃ«shmorÃ«t e Kombit Â» Ã«shtÃ« ndÃ«rtuar nÃ« vitin 1930 me emrin Bulevardi Zogu I. NÃ« periudhÃ«n e komunizmit pjesa nga Sheshi SkÃ«nderbej deri tek Stacioni i trenit u quajt Bulevardi Stalin.

Â· Pallati i KulturÃ«s, ku ndodhet Teatri i Operas dhe Baletit dhe Biblioteka KombÃ«tare, u pÃ«rfundua mÃ« 1963. Ai u ndÃ«rtua mbi ish-pazarin e vjetÃ«r tÃ« TiranÃ«s dhe tulla e parÃ« u vendos nga Hrushovi mÃ« 1959.

Â· Monumenti i Skenderbeut i ngritur Â Â mÃ« 1968, Ã«shtÃ« vepÃ«r e Odhise PaskalitÂ nÃ« bashkÃ«punim me Andrea Mano dheÂ Janaq PaÃ§o. Ai u vendos me rastin eÂ 500 vjetorit te vdekjes se heroit kombetar.

Â· Monumenti NÃ«na ShqipÃ«ri, 12 m i lartÃ«, u pÃ«rurua nÃ« varrezat Â« DÃ«shmorÃ«t e Kombit Â» mÃ« 1971.

Â· Akademia e Shkencave u pÃ«rfundua mÃ« prill 1972.

Â· Galeria e Arteve Figurative u krijua mÃ« 1976 dhe nÃ« tÃ« pÃ«rfshihen rreth 3200 vepra tÃ« autorÃ«ve shqiptarÃ« dhe tÃ« huaj.

Â· Muzeu Historik KombÃ«tar u ndÃ«rtua mÃ« 1981 dhe afresku nÃ« ballÃ« tÃ« tij titullohet Â« ShqipÃ«ria Â».

Â· Qendra NdÃ«rkombÃ«tare e KulturÃ«s, ish-muzeu Enver Hoxha u pÃ«rurua mÃ« 1988. Â« Piramida Â» u projektua nga njÃ« grup arkitektÃ«sh nÃ«n drejtimin e Pranvera HoxhÃ«s dhe Klement Kolanecit.

Â· Ne shek. XVII, Tirana kishte reth 4000Â banorÃ«. NÃ« vitin 1920 â€“ 17.000 banorÃ«.

1938 â€“ 25.000 banorÃ«.

1945 â€“ 40.000 banorÃ«.

1990 â€“ 250.000 banorÃ«.

Aktualisht, dyndja masive e banorÃ«ve

nga gjithÃ« pjesÃ«t e tjera tÃ« vendit

drejt Metropolit, e ka Ã§uar popullsinÃ«

e TiranÃ«s mbi 700.000 banorÃ«