Gafet e Qosjes edhe në Gjuhë
Gafet e Qosjes edhe në Gjuhë
(Reagim ndaj shkrimit „Identiteti kombëtar dhe gjuha standarde“ të Akad.Prof Rexhep Qosja)
shkrue nga Bekim Rexhepi
Tendencat politike po mpakin në vazhdimësi realitetin në Kosovë, këto tendenca jo pse tani janë në formë, por se më tepër këto tendenca sulmojnë luksin e mangësive tona, pikërishtë për këtë ato po shtohen dhe jo pse ndofta „ gjasa politike“ po duken ma të mira dhe, apo siç doni ti quani ju z. Qosja si edhe historike. Ndikime çintegruse dhe integruse ka gjithmonë dhe gjithnjë ato shfaqen kur trupi pëson boshllëqe brenda kulturës së pranimit dhe të refuzimit.
Kultura e pranimit
Jo rallëherë, jemi deshmuar se kemi ken të gatshëm dhe të predispozuar të tregojmë „kulturë të pjekur dhe afirmative“, moralisht dhe politikisht. Gadi të gjithë e dimë se qa nënkupton krucialisht kulturë e pranimit. Në këtë kulturë nuk hyhet hutaç, nese vendoset të hyhet hutaç siç tregohemi shpesh herë të predispozuar se hyjmë në shumë procese. Atëherë del se më pak kemi rezonime të qarta për kulturën e përgaditëjesë dhe për rezultatet. Këtu kujtoi se ka më shumë defekte se sa justifikimi politik për gjuhën.
Kultura e refuzimit
Edhe refuzimi duhet të ketë premisat e kulturës nuk mund të motivohemi naivisht që brenda refuzimit të mos kushtizohemi më tepër në kulturë. Ajo që po e promovojmë duke refuzuar si një infektim të dëmshëm, më tepër mund te kuptohet si një avangardizëm që intelektualet tanë po i lejojnë vetës, duke mos ia prishë komoditetin gjithashtu vetës, ata nuk duan dhe nuk mirren realisht me mangësitë e mëdha që kemi. Nuk ka pretendenca nga disa intelektual të tjerë që po përballen realisht me këto probleme gjuhësore, që ti bëjnë me çdo kusht, te tjerët intelektual të jenë „servil“ apo „dorëzues“ të palës tjetër.
Integriteti i gjuhës
Integriteti i gjuhës së sotme shqipe nuk mund te thuhet se po kërcnohet nga disa intelektual të tjerë, që nuk duan dhe nuk orvaten po ashtu të bijnë nën ndikimet e “servilizmit“ apo të „dorëzimit“ të akteve të më hershme, mbi standardizimin e gjuhës shqipe. Gjendja e sotme na le më shumë vend për ta besuar se gjuha shqipe e standardizuar nuk ka përfshi rregullat kresore e njëra prej tyre është përqindja e të folurit të kësaj gjuhe në teren. E për ta rujtë integritetin e saj, duhet të bëhen spostime te domosdoshme, në rend të parë te intelektualve para se te vijmë tek nivelet e tjera që më tepër mund të hapin probleme se sa mund të balafaqohen me realitetet gjuhësore. Nuk ndihmon as njëri prononcim i premë dhe gjithashtu nuk ndihmon as veprimi inferior i atyre që duan te ndjehen mirë dhe që të mos diskutohet rreth zbatimit të njërit dialekt (gegnishteja).
Nuk ka përpjekje për ndryshim, por se ka probleme në parimet themelore të gjuhës se sotme që janë evidente. Mungesa e qasjes shkencore apo edhe politika qe ka „përfitu“, kushtimisht nga mungesa e shqyrtimëve, nuk mund te kuptohet më si tendencë për krijimin e një gjuhe tjetër standarde. Por, mos evidentimi i problemëve gjuhësore ka qenë akumuluesi kryesor që sot jemi në këtë gjendje. Probleme të tilla ka edhe në vendet e tjera, shih; Gjuhen gjermane, madje edhe shteti në gjerman, ka probleme dialektesh, po edhe me vet standardin që akoma nuk ka marrl formë të përkryem. Bavaria si një krahinë më e madhe në Gjermani ka dialektin e vet(Bajerishtën), por kërrëkush nuk i thotë atyre të flasin standardin. Edhe disa krahina te tjera po ashtu e flasin dialektin e tyre, si Shvebish që i përket krahines së Badenvytembergut apo gjermanishtja e lartë që flitet në krahinat e tjera gjermane që i takojnë pjesësë së lartë të gjermanisë. Madje probleme te ngjajshme kemi edhe në Austri dhe Zvicër, ku gjuha gjermane përfshihet mbi 80% në te folur dhe te shkruar. Gjithashtu nuk mund ti thuash një Bavarezi apo Shvabe, se ti nuk e flet standardin dhe për këtë ke mangësi apo primitivizëm. Edhe në rastin tonë, nuk mund të ketë magësi apo primitivizëm njëri apo tjetri dialekt. Janë tendenca politike fare politike dhe jo gjuhësore ato/a qe orvaten ta klasifikojnë njërin apo tjetrin dialekt me këto mangësi apo primitivizëm. Nëse mbi këto „mangësi“ apo „primitivizëm“, është ngritur gjuha e standardizuar, at'her problemet e sotme janë pasojë e atyre botëkuptimeve dhe me pas e vendimeve. Pavarsisht se ne jemi në këtë gjendje, diskutabile, problemet gjuhësore nuk mund te justifikohen si të jashtënatyrshme, madje ato janë aq te natyrshme dhe po kaq reale sa më nuk mund të mbahen të heshtura dhe te lëna anësh. Problemi më i rënd, më i barazëueshëm është problemi i dialekteve tona, ne kemi dhe njohim dy dialekte shqipfolësish që ka dhe njeh gjuha shqipe. Toskët-që në shumë raste e quajmë si dialekt të Toskërishtes dhe Gegët-që po ashtu në shumë raste e quajmë si dialekt të Gegërishtës. Gjuha shqipe e standardizuar nuk mund te quhet e kryeme sepse akoma dhe më shumë ka kërkesa qe ajo te pasurohet dhe te standardizohet në hap me kohën dhe ti përshtatet zhvillimeve epokale. Standardizimi i 72 es nuk mjafton, madje nuk më duket qasje reale kjo që po nxjerrë polimika dhe kundër polimika, që në fakt do të duhej të kishte pasur më shumë tentativa, shtytje që në esencë do ta nxjerrnin më në objektivë të gjitha problemet gjuhësore qe mbartë gjuha shqipe para dhe pasë standardit 72. Janë një vargë problemesh që duhet të mirren në konsideratë, jo më në stilin e demoduar te ideve politike po te idesë gjuhësore, të idesë për ta freskuar, për ta mbushur trupin e saj.
23 shkurt 2006
[adresë e fshehur]
(Reagim ndaj shkrimit „Identiteti kombëtar dhe gjuha standarde“ të Akad.Prof Rexhep Qosja)
shkrue nga Bekim Rexhepi
Tendencat politike po mpakin në vazhdimësi realitetin në Kosovë, këto tendenca jo pse tani janë në formë, por se më tepër këto tendenca sulmojnë luksin e mangësive tona, pikërishtë për këtë ato po shtohen dhe jo pse ndofta „ gjasa politike“ po duken ma të mira dhe, apo siç doni ti quani ju z. Qosja si edhe historike. Ndikime çintegruse dhe integruse ka gjithmonë dhe gjithnjë ato shfaqen kur trupi pëson boshllëqe brenda kulturës së pranimit dhe të refuzimit.
Kultura e pranimit
Jo rallëherë, jemi deshmuar se kemi ken të gatshëm dhe të predispozuar të tregojmë „kulturë të pjekur dhe afirmative“, moralisht dhe politikisht. Gadi të gjithë e dimë se qa nënkupton krucialisht kulturë e pranimit. Në këtë kulturë nuk hyhet hutaç, nese vendoset të hyhet hutaç siç tregohemi shpesh herë të predispozuar se hyjmë në shumë procese. Atëherë del se më pak kemi rezonime të qarta për kulturën e përgaditëjesë dhe për rezultatet. Këtu kujtoi se ka më shumë defekte se sa justifikimi politik për gjuhën.
Kultura e refuzimit
Edhe refuzimi duhet të ketë premisat e kulturës nuk mund të motivohemi naivisht që brenda refuzimit të mos kushtizohemi më tepër në kulturë. Ajo që po e promovojmë duke refuzuar si një infektim të dëmshëm, më tepër mund te kuptohet si një avangardizëm që intelektualet tanë po i lejojnë vetës, duke mos ia prishë komoditetin gjithashtu vetës, ata nuk duan dhe nuk mirren realisht me mangësitë e mëdha që kemi. Nuk ka pretendenca nga disa intelektual të tjerë që po përballen realisht me këto probleme gjuhësore, që ti bëjnë me çdo kusht, te tjerët intelektual të jenë „servil“ apo „dorëzues“ të palës tjetër.
Integriteti i gjuhës
Integriteti i gjuhës së sotme shqipe nuk mund te thuhet se po kërcnohet nga disa intelektual të tjerë, që nuk duan dhe nuk orvaten po ashtu të bijnë nën ndikimet e “servilizmit“ apo të „dorëzimit“ të akteve të më hershme, mbi standardizimin e gjuhës shqipe. Gjendja e sotme na le më shumë vend për ta besuar se gjuha shqipe e standardizuar nuk ka përfshi rregullat kresore e njëra prej tyre është përqindja e të folurit të kësaj gjuhe në teren. E për ta rujtë integritetin e saj, duhet të bëhen spostime te domosdoshme, në rend të parë te intelektualve para se te vijmë tek nivelet e tjera që më tepër mund të hapin probleme se sa mund të balafaqohen me realitetet gjuhësore. Nuk ndihmon as njëri prononcim i premë dhe gjithashtu nuk ndihmon as veprimi inferior i atyre që duan te ndjehen mirë dhe që të mos diskutohet rreth zbatimit të njërit dialekt (gegnishteja).
Nuk ka përpjekje për ndryshim, por se ka probleme në parimet themelore të gjuhës se sotme që janë evidente. Mungesa e qasjes shkencore apo edhe politika qe ka „përfitu“, kushtimisht nga mungesa e shqyrtimëve, nuk mund te kuptohet më si tendencë për krijimin e një gjuhe tjetër standarde. Por, mos evidentimi i problemëve gjuhësore ka qenë akumuluesi kryesor që sot jemi në këtë gjendje. Probleme të tilla ka edhe në vendet e tjera, shih; Gjuhen gjermane, madje edhe shteti në gjerman, ka probleme dialektesh, po edhe me vet standardin që akoma nuk ka marrl formë të përkryem. Bavaria si një krahinë më e madhe në Gjermani ka dialektin e vet(Bajerishtën), por kërrëkush nuk i thotë atyre të flasin standardin. Edhe disa krahina te tjera po ashtu e flasin dialektin e tyre, si Shvebish që i përket krahines së Badenvytembergut apo gjermanishtja e lartë që flitet në krahinat e tjera gjermane që i takojnë pjesësë së lartë të gjermanisë. Madje probleme te ngjajshme kemi edhe në Austri dhe Zvicër, ku gjuha gjermane përfshihet mbi 80% në te folur dhe te shkruar. Gjithashtu nuk mund ti thuash një Bavarezi apo Shvabe, se ti nuk e flet standardin dhe për këtë ke mangësi apo primitivizëm. Edhe në rastin tonë, nuk mund të ketë magësi apo primitivizëm njëri apo tjetri dialekt. Janë tendenca politike fare politike dhe jo gjuhësore ato/a qe orvaten ta klasifikojnë njërin apo tjetrin dialekt me këto mangësi apo primitivizëm. Nëse mbi këto „mangësi“ apo „primitivizëm“, është ngritur gjuha e standardizuar, at'her problemet e sotme janë pasojë e atyre botëkuptimeve dhe me pas e vendimeve. Pavarsisht se ne jemi në këtë gjendje, diskutabile, problemet gjuhësore nuk mund te justifikohen si të jashtënatyrshme, madje ato janë aq te natyrshme dhe po kaq reale sa më nuk mund të mbahen të heshtura dhe te lëna anësh. Problemi më i rënd, më i barazëueshëm është problemi i dialekteve tona, ne kemi dhe njohim dy dialekte shqipfolësish që ka dhe njeh gjuha shqipe. Toskët-që në shumë raste e quajmë si dialekt të Toskërishtes dhe Gegët-që po ashtu në shumë raste e quajmë si dialekt të Gegërishtës. Gjuha shqipe e standardizuar nuk mund te quhet e kryeme sepse akoma dhe më shumë ka kërkesa qe ajo te pasurohet dhe te standardizohet në hap me kohën dhe ti përshtatet zhvillimeve epokale. Standardizimi i 72 es nuk mjafton, madje nuk më duket qasje reale kjo që po nxjerrë polimika dhe kundër polimika, që në fakt do të duhej të kishte pasur më shumë tentativa, shtytje që në esencë do ta nxjerrnin më në objektivë të gjitha problemet gjuhësore qe mbartë gjuha shqipe para dhe pasë standardit 72. Janë një vargë problemesh që duhet të mirren në konsideratë, jo më në stilin e demoduar te ideve politike po te idesë gjuhësore, të idesë për ta freskuar, për ta mbushur trupin e saj.
23 shkurt 2006
[adresë e fshehur]
Arkiv për lexim. Datat janë datat e postimit në forumin origjinal. Titujt mund të jenë të shkurtuar nga sistemi i vjetër. Adresat elektronike dhe IP-të janë fshehur.