TE JESHE APO TE MOS JESH ( TO BE OR NOT TO BE )
TE JESH APO TE MOS JESH
( TO BE OR NOT TO BE)
Shprehjen e Hamletit, " Te jeshe apo te mos jesh" e kam perdorur shume here gjate bisedave te mija kur kam pasur me miqe te mije, mirpo kurr nuk e kam lodhur
koken ta pyes vehten, Pse Hamleti e perdore kete shprehje. Nese nuk ja bene disa pyetje te rendesishme vetevetes, vie koha kur te tjeret te pyesin ty per ato ceshtje. Kete pyetje ma beri profesor Mendoza ne lenden e Filozofise dhe religjionit. Ai me dha per detyre te beje krahasimin ne mes te Hamletit dhe Rene Descartes, te cilet nuk me duket se kane nje ngjajshmeri te madhe ne mese vete, sido qofte profesor Mendoza mendon se ata kan dicka te perbashket.
Sa i perket Descartes, une kisha literature te mjaftuar, ndresa sa i perkete Hamletit profesor Mendoza me rekomandon ta shiqoje video kaseten e Hamletit te interpretuar nga aktori apo me mire me thene Ylli i artit, Mel Gibson. Pa humbur shume kohe i mbledha te dhanunat e duhura, pra e mora edhe videokaseten e Hamletit dhe fillova ta shiqoj. Edhe pse gjuha e shekspirit eshte nje gjuhe e Anglishtes se vjeter, ne vijat e pergjithsme e kuptova, por kur erdhi rasti te shprehja e madhe, "To be or not to be " nuk e kuptova pse Hamleti e perdore kete shprehje.
Kur nuk kupton dicka zgjidhja me e mire vie kur te pyesesh. Fillova te kerkoje ndihme, dhe per fate te mire ndihma ishte afer. Une e pyes nje kolege timen, e cila ka magjistruar ne Teologji. Ajo, Lisa, fillon ti recitoje vargjet e Hamletit ne pjesen ku perdoret shprehja e njohur e cila eshte perkthyer ne shume gjuhe te huaja. Prap, nuk kuptova asgje. Pastaj e pyeta Lisen se Cka e shtyen Hamletin te perdore kete shprehje. Ajo mbetet e shtangur dhe nuk e dine arsyen, mirpo ajo me gjeti disa shenime te rendesishme ne internet, dhe i kompletova te gjitha shenimet e domosdoshme per ta kuptuar Hamletin.
Drama, " Hamleti" e ka nje mesazhe te fuqishem filozofike i cili i ka disa ngjashmeri me meditimet e Descaresit. Hamleti eshte shume i deshpruar sepse ka veshtersi ta gjeje te verrteten dhe ne nje forme e humbe kontaktin me realitetin ku shume gjera nuk i kujtohen sepse e humbe besimin se mund ta gjeje te verrteten. Hamleti dyshon se e verrteta gjindet ne toke, ai beson se e verrteta eshte ne mesin e fuqive mbinatyrore, me konkretishte ai beson se vetem Zoti mund ti ndihmoj ne gjetjen e te verrtetes. Ne fakte, Zoti i ndihmon Hamletit te gjeje te verrteten nepermes shpirtit te babait te tije, te cilin e ka mbytur vellau i vete, Claudius. Shpirti i ndihmon Hamletit ta gjeje te verrteten me craste i tregon Hamletit se kush e ka vrare babain e tije. Hamleti ka veshtersi ti beson Shpirtit te babait te vete sepse dyshon sikurse edhe Descartesi, dhe per arsye te sigurimit me fakte Descartesi e pyet shpirtin se nga vie ai. Per momentin e caktuar eshte nje pyetje e rendesishme se nga vie ky shpirte: ai vie nga Ferri apo paradajsa. Hamleti deshiron qe te jete i sigurte se kjo fuqi nuk tenton ta mashtroj Descartesin.
Descartes mendon se Zoti eshte infite dhe substanca e limituar ne madhesi nuk mund ta kuptoj substancen infinite sepse nuk e kane natyren e njejte, ndersa Hamleti ka pikepamje te njejta me Renen sepse ky mendone se Paradajsa ka me shum dituri se sa toka. Hamleti e kupton se Claudius e ka mbytur babain e tije dhe eshte martuar me mbretershen respektivishte me nenen e Hamletit me arsyen qe te behet Mbret.
Nje dite, nje trupe teatrore vjene ne qytetin e Hamletit per te shfaqur disa lojera teatrore. Ketu Hamleti ka nje raste te mire qe te kontaktone me trupen dhe ju rekomandon te bejne disa ndryshime ne loje (drame) ku ata pajtohen. Hamlet ju kerkone ta luajne lojen ku mbreti mbytet me helem. Perderisa loja zhvillohet ne teater jane duke e ndjekur edhe stafi mbreterore ne krye me mbretin Claudius. Kur ne loje mbreti mbytet me helem, ne vetedijen e Claudiusit freskohet ngjarja kur e ka mbytur vellaun e vete per fronin mbreterore. Claudius vepron ne menyre te cmendur me emocionet e kapluara tmerruese, ku askush nuk i kupton keto sjellje perveqe Hamletit.
Ketu ka nje ngjajshmeri me Descartesin sepse loja si nje objekte hyne ne vetedijen e mbretit pa deshiren e mbretit. Po ashtu Descartes mendon se objektet na jepin ide pa menduar lidhur me to, pra idete vijne spontanishte nga objektet. Rasti tjeter eshte kur ish dashnorja e Hamletit ja jep atije nje objekte te cilin e ka pasur kujtim nga Hamleti, Hamletit i kujtohet e kaluara dhe fillon ti rikthehet memorja. Si doqofte objekti eshte shkake i krijimit te ideve.
Shprehja me e fameshme ne gjuhen Angleze eshte " To be or not to be" e cila eshte thene nga Hamleti. Kjo shprehje eshte perkthyer ne shumicen e gjuheve boterore. Hamleti e pyet vehten te beje vetevrasje sepse ka shume dhimbje (vuajtje) ne jeten e tije. Ai mendon, nese bene vetevrasje atehere dhimbjet zhduken. Te bejme nje krahasime me Descartesin. Sipas Hamletit shprehja " To be" e ka kuptimin te vuaj apo te existoje, ndersa shprehja " Not to be" e ka kuptimin te mos kete dhimbje apo me mire me thene te mos existoje.
Descartesi e ka humbur besimin ne cdo gje sepse ai dyshon se ndenjat e flasin te verrteten. Ky thote cdo gje qe kame mesuar munde te mos jete e verrtete sepse e kemi mesuar me ndjenja, kurse ndnjat tona shpeshehere na mashtrojne dhe nese dikush nje here te mashtron, atij nuk i besohet kurre. Descartesi shkon shume large sa qe e humbe besimin se ai existone. Pastaj ai vjene me shprehjen e tije, " Meqene se une mendoj, prandaj une existoje,"
Te shohim me per se afermi shprehjen e Hamletit dhe Descartesin, dhe keto ide do te dukeshin kesisoje. Ideja e Hamletit; une existoje sepse kam dhimbje. Nese beje vetevrasje, une nuk do te existoje me tutje. Ideja e Descartes: Une existoj sepse une mendoje. Nese mendimet e mija ndalen, une nuk do te existoje me tutje. Ky kishte me qene nje relacion, i cili do te kishte mundur ti lidhe keto dy ide ne nje segmente identike.
Pasi e perfundova punimin tim e takova Lisen dhe i shpjegova lidhur me punimin tim, ndersa ajo kerkoje qe te analizoje sepse ju duke interesante, dhe deshironte ti korigjoje gabimet ne te shkruar. Une ja dhashe ate qe kisha punuar dhe ajo e mbajti per disa dite. Pas disa ditesh Lisen e takova prape dhe ma dorezoj punimin tim me nje falenderim te madhe me shprehjet," Faliminderit qe e ndane kete punim me mua." Ajo me ndihmoj dhe me falenderoj. Ky akte ishte nje respekte i rendesishen per mua. Ky falenderim me
shtyri te mendoj, " Nje respekt i tille, a te existoje apo te mos existoje ne mbare vendin tim."
( TO BE OR NOT TO BE)
Shprehjen e Hamletit, " Te jeshe apo te mos jesh" e kam perdorur shume here gjate bisedave te mija kur kam pasur me miqe te mije, mirpo kurr nuk e kam lodhur
koken ta pyes vehten, Pse Hamleti e perdore kete shprehje. Nese nuk ja bene disa pyetje te rendesishme vetevetes, vie koha kur te tjeret te pyesin ty per ato ceshtje. Kete pyetje ma beri profesor Mendoza ne lenden e Filozofise dhe religjionit. Ai me dha per detyre te beje krahasimin ne mes te Hamletit dhe Rene Descartes, te cilet nuk me duket se kane nje ngjajshmeri te madhe ne mese vete, sido qofte profesor Mendoza mendon se ata kan dicka te perbashket.
Sa i perket Descartes, une kisha literature te mjaftuar, ndresa sa i perkete Hamletit profesor Mendoza me rekomandon ta shiqoje video kaseten e Hamletit te interpretuar nga aktori apo me mire me thene Ylli i artit, Mel Gibson. Pa humbur shume kohe i mbledha te dhanunat e duhura, pra e mora edhe videokaseten e Hamletit dhe fillova ta shiqoj. Edhe pse gjuha e shekspirit eshte nje gjuhe e Anglishtes se vjeter, ne vijat e pergjithsme e kuptova, por kur erdhi rasti te shprehja e madhe, "To be or not to be " nuk e kuptova pse Hamleti e perdore kete shprehje.
Kur nuk kupton dicka zgjidhja me e mire vie kur te pyesesh. Fillova te kerkoje ndihme, dhe per fate te mire ndihma ishte afer. Une e pyes nje kolege timen, e cila ka magjistruar ne Teologji. Ajo, Lisa, fillon ti recitoje vargjet e Hamletit ne pjesen ku perdoret shprehja e njohur e cila eshte perkthyer ne shume gjuhe te huaja. Prap, nuk kuptova asgje. Pastaj e pyeta Lisen se Cka e shtyen Hamletin te perdore kete shprehje. Ajo mbetet e shtangur dhe nuk e dine arsyen, mirpo ajo me gjeti disa shenime te rendesishme ne internet, dhe i kompletova te gjitha shenimet e domosdoshme per ta kuptuar Hamletin.
Drama, " Hamleti" e ka nje mesazhe te fuqishem filozofike i cili i ka disa ngjashmeri me meditimet e Descaresit. Hamleti eshte shume i deshpruar sepse ka veshtersi ta gjeje te verrteten dhe ne nje forme e humbe kontaktin me realitetin ku shume gjera nuk i kujtohen sepse e humbe besimin se mund ta gjeje te verrteten. Hamleti dyshon se e verrteta gjindet ne toke, ai beson se e verrteta eshte ne mesin e fuqive mbinatyrore, me konkretishte ai beson se vetem Zoti mund ti ndihmoj ne gjetjen e te verrtetes. Ne fakte, Zoti i ndihmon Hamletit te gjeje te verrteten nepermes shpirtit te babait te tije, te cilin e ka mbytur vellau i vete, Claudius. Shpirti i ndihmon Hamletit ta gjeje te verrteten me craste i tregon Hamletit se kush e ka vrare babain e tije. Hamleti ka veshtersi ti beson Shpirtit te babait te vete sepse dyshon sikurse edhe Descartesi, dhe per arsye te sigurimit me fakte Descartesi e pyet shpirtin se nga vie ai. Per momentin e caktuar eshte nje pyetje e rendesishme se nga vie ky shpirte: ai vie nga Ferri apo paradajsa. Hamleti deshiron qe te jete i sigurte se kjo fuqi nuk tenton ta mashtroj Descartesin.
Descartes mendon se Zoti eshte infite dhe substanca e limituar ne madhesi nuk mund ta kuptoj substancen infinite sepse nuk e kane natyren e njejte, ndersa Hamleti ka pikepamje te njejta me Renen sepse ky mendone se Paradajsa ka me shum dituri se sa toka. Hamleti e kupton se Claudius e ka mbytur babain e tije dhe eshte martuar me mbretershen respektivishte me nenen e Hamletit me arsyen qe te behet Mbret.
Nje dite, nje trupe teatrore vjene ne qytetin e Hamletit per te shfaqur disa lojera teatrore. Ketu Hamleti ka nje raste te mire qe te kontaktone me trupen dhe ju rekomandon te bejne disa ndryshime ne loje (drame) ku ata pajtohen. Hamlet ju kerkone ta luajne lojen ku mbreti mbytet me helem. Perderisa loja zhvillohet ne teater jane duke e ndjekur edhe stafi mbreterore ne krye me mbretin Claudius. Kur ne loje mbreti mbytet me helem, ne vetedijen e Claudiusit freskohet ngjarja kur e ka mbytur vellaun e vete per fronin mbreterore. Claudius vepron ne menyre te cmendur me emocionet e kapluara tmerruese, ku askush nuk i kupton keto sjellje perveqe Hamletit.
Ketu ka nje ngjajshmeri me Descartesin sepse loja si nje objekte hyne ne vetedijen e mbretit pa deshiren e mbretit. Po ashtu Descartes mendon se objektet na jepin ide pa menduar lidhur me to, pra idete vijne spontanishte nga objektet. Rasti tjeter eshte kur ish dashnorja e Hamletit ja jep atije nje objekte te cilin e ka pasur kujtim nga Hamleti, Hamletit i kujtohet e kaluara dhe fillon ti rikthehet memorja. Si doqofte objekti eshte shkake i krijimit te ideve.
Shprehja me e fameshme ne gjuhen Angleze eshte " To be or not to be" e cila eshte thene nga Hamleti. Kjo shprehje eshte perkthyer ne shumicen e gjuheve boterore. Hamleti e pyet vehten te beje vetevrasje sepse ka shume dhimbje (vuajtje) ne jeten e tije. Ai mendon, nese bene vetevrasje atehere dhimbjet zhduken. Te bejme nje krahasime me Descartesin. Sipas Hamletit shprehja " To be" e ka kuptimin te vuaj apo te existoje, ndersa shprehja " Not to be" e ka kuptimin te mos kete dhimbje apo me mire me thene te mos existoje.
Descartesi e ka humbur besimin ne cdo gje sepse ai dyshon se ndenjat e flasin te verrteten. Ky thote cdo gje qe kame mesuar munde te mos jete e verrtete sepse e kemi mesuar me ndjenja, kurse ndnjat tona shpeshehere na mashtrojne dhe nese dikush nje here te mashtron, atij nuk i besohet kurre. Descartesi shkon shume large sa qe e humbe besimin se ai existone. Pastaj ai vjene me shprehjen e tije, " Meqene se une mendoj, prandaj une existoje,"
Te shohim me per se afermi shprehjen e Hamletit dhe Descartesin, dhe keto ide do te dukeshin kesisoje. Ideja e Hamletit; une existoje sepse kam dhimbje. Nese beje vetevrasje, une nuk do te existoje me tutje. Ideja e Descartes: Une existoj sepse une mendoje. Nese mendimet e mija ndalen, une nuk do te existoje me tutje. Ky kishte me qene nje relacion, i cili do te kishte mundur ti lidhe keto dy ide ne nje segmente identike.
Pasi e perfundova punimin tim e takova Lisen dhe i shpjegova lidhur me punimin tim, ndersa ajo kerkoje qe te analizoje sepse ju duke interesante, dhe deshironte ti korigjoje gabimet ne te shkruar. Une ja dhashe ate qe kisha punuar dhe ajo e mbajti per disa dite. Pas disa ditesh Lisen e takova prape dhe ma dorezoj punimin tim me nje falenderim te madhe me shprehjet," Faliminderit qe e ndane kete punim me mua." Ajo me ndihmoj dhe me falenderoj. Ky akte ishte nje respekte i rendesishen per mua. Ky falenderim me
shtyri te mendoj, " Nje respekt i tille, a te existoje apo te mos existoje ne mbare vendin tim."
Arkiv për lexim. Datat janë datat e postimit në forumin origjinal. Titujt mund të jenë të shkurtuar nga sistemi i vjetër. Adresat elektronike dhe IP-të janë fshehur.