ESKIL: Pse na le ta zgjidhim Prometheun?
ose
Oqeani

Përpjekjet për një simbiozë në mes të artit, shkencës
dhe realitetit (realitetit të përgjithshëm historik
dhe atij actual), si duket, e ndihmojnë shumë
krijimin.

Shumë e pyetjet i ranë dhe po i bien t’u përgjigjet dhe tu jep rrugën e zgjidhjes
këtij pellazgut të sotëm. Zor është t’i pëgjigjesh mençurisht qoftë edhe një pyetje
dhe ta orientosh drejt e ta shohësh qart rrugëzgjidhjen e asaj çështje a atij
fenomeni që problematizon ajo pyetje. Është zor dhe tepër zor t’i përgjigjesh të
vetmes pyetje: Përse jeton? e lere më t’i përgjigjesh edhe ekzistencës dhe
kërkesave të kolektivit, kombit tënd e mos të flasim edhe për kërkesat dhe esencën e
kzistencës së tërë kombit më të madh –njerëzimit.
Por si duket fati e paska përcaktuar ose paska qenë e determinuar që edhe pellazgu
i sotëm, si ai i moçmi, t’i ketë në kokë e shpinë gjithë këto punë e sende të
rënda të botës.
Në këtë kontekst Urtakut i dukej se shprehja shqipe: “heret këtij njeriu i ka rënë
shpija në kokë”!, bënë të zëvendësohet me konkluzionin: heret këtij populli i ka rë
në bota në kokë!
Në veten e tij, papritmasn, e kishte ndier e përfytyruar, i ishte ndriçuar e
sqaruar nocioni i ekzistencës dhe i esencës që ishte më i qartë dhe më madh se
kuptimi i Sartërit por që përfshinte edhe të gjitha të vërtetat që i kishte thënë
për thelbin e jetës filozofi françez.
Por aq dinamike është vetja në botë e ekzistencë sa që edhe kuptimet e imazhet më të
rëndësishme jetësore, edhe nëse ato janë çelsat e ekzistenës, të humbin fare lehtë
dhe ti nuk e bënë hiq të madhe këtë punë. Sa shumë humbjet na ndodhin në jetë, në
mendime e në krijimtari!
Dhe duke menduar rreth botës e kokës, Urtakut vetvetiu, si nga një lloj i
veçantë i kompjutri njerëzor, i kishte dalur pamje-kuptimi i ekzistencën
shqiptare të atij të riu që i binte, e i mbetej shtëpia në kokë dhe ai,
zakonisht, zhvillohej heret, burrërohej, bëhej i zoti i shtëpisë para
kohe…
Po ekzistencës shqiptare i del pyetja: a është bërë zot shqiptari në shtëpinë e vet,
kur nuk dihet qartë a ekzistojnë vërtetë-zotër të shtëpive të veta në botë, aq sa
nevojitet, dhe a ka mbetur pas kohe a para kohe shqiptari.?
Qysh në shkollën fillore Urtaku kishte par se një gjarpër i zi i çuditshëm, ishte
afër për t’ia helmuar thelbin e jetës, trupin e shpirtin, ekzistencën e esencën.
Pahetueshëm, si me magji, gjarpëri i zi edhe ia kishte helmuar ekzistencën Urtakut
por ja edhe çudia tjetër: Urtaku ishte çhelmuar esencialisht, ishte gjetur i
kthjellët dhe i urtë në jetë, në ekzistencë, ku ta dijsh se si? Ndoshta përmes
mençurisë së tij të trashguar nga të të lindurit e bardhë-pellazgët,
apo nga gjarpëri i bardhë, ai i shtëpisë në të cilin besonin si stërgjyshërit tanë,
ashtu edhe vet prindërit tanë.
Dhe kur ishte rritur më shumë Urtaku, kur kishte dalur, në shkollën e mesme a
kishte qenë i lumtur Urtaku? Kishte qenë i lumtur aq pak sa është njeriu i lumtur
kur kupton diçka më shumë se që ka kuptuar gjer më tani: kishte kuptuar dy gjëra:(1.) se dukja ndryshom
nga eseca, e fjala ndryshon nga dukuria dhe (2)dukej se populli i tij ishte i lirë
por në fakt nuk ishte i tillë, edhepse kështu trumbetonte sistemi dhe aparati i
Titos, jo vetëm për shqiptarët por për të gjitha kombet dhe kombësit që jetonin në
ish-Jugosllavi. Kishte kuptuar pra, se është mes rreziqesh, mes ujqërve të
ekzistencës dhe se ishte domosdoshmëri marrja e obligimeve, barrëve të mëdha. Kështu
kishte zbuluar, këtë kuptim tragjik dhe kishte filluar të mendonte e të mendonte se
ajo pak lumturi që mund të gjendej dhe të përjetohej, ishte pikërisht, kuptimi i
kësaj tragjike të ekzistencës dhe aksioni për heqjen e tragjikes nga ekzistenca,
kësaj gjëme dhe pengese për të jetuar si njeri në truallin!
tënd ku ke lindur.
Pastaj, në studime, gjatë procesit të jetës kishte arritur gjer te kuptimin
(nocioni) se për ta hequr rrezikun që rrinte mbi krye si shpata e Demokleut, duhej
të rrezikoheshe edhe Ti. Sepse aksioni për heqjen e rrezikut nga jeta a ekzistenca,
ishte edhe vet i rrezikshëm. Ose ishte koha kur heqja e tragjikes nga jeta ishte vet
tragjikë individuale dhe kolektive. Kjo ngase duhej aksioni kundër kuçedrës së huaj
etatiste që pillte shumë gjarprinjë të zi që e helmonin e vdeksonin jetën dhe shumë
urithë që e gërryenin jetën nën këmbët e njerëzve duke ia këputur asaj rrënjët
humane.Duke hulumtuar mendimin dhe aksionin Urtaku kishte kuptuar se mendimi dhe
aksioni për ta çliruar ve!
ten, kolektivin që e kishte prodhuar ate lidhej edhe me fatin e njejtë të njerëzve
tjerë jo vetëm të kombit të tij. Me fjalë tjera, nuk ishte vetëm kombi i tij i
robëruar dhe se asnjë komb nuk mund të çlorohej vetëm vet. Ashtu si njeriut që i
nevojitet kuptimi i tjetrit dhe ndihma e të tjerëve për t’u çliruar ashtu iu ngjan
edhe kombeve të mëdha e të vogla sepse tërë fati i njerëzimit, vërtetë, qenka fort i
lidhur me fije të dukshme e të padukshme, si ata duajt e grurit të lidhur me thupra
thane të prera te ndonjë Gjytet që dikur ka qenë vend urban e tani është mal me
shenjagur gërmadhash.Edhe kuptimi se njerëzimi ende ishte i paçliruar mirë ishte
tragjik dhe tragjikë shumështresore. Pas shumë meditimesh e përjetimesh
ekzistenciale gjërat i kishte parë qartë, thjeshtë e kthjelltë. Ai, familja e tij,
fqinjtë, fisi, populli i tij që donte të bë!
hej komb, popujt tjerë e të gjitha kombet që do të duan të bëhen njerëzim, pra, me
fjalë tjera, njerëzimi vet ishte ende i paknaqur, i palumtur, kishte mungesa të
mëdha dhe ishte duke jetuar shumë pak, në krahasim me ate që do të duhet, që i
takon dhe siç e endërronte.
Mekanizmi i fuqishëm shpirtëror e dhimba njerëzore funksiononte dhe ligje të
padukshme të shoqërisë njerëzore shtynë Urtakun ta njoh domosdoshmërinë e çlirimit
të qenjes njerëzore dhe të filloj aksionin praktik, të paraparë dhe të programuar
nga kjo domosdoshmëri që kuptohet nga truri i njeriut-njerëzve.
Domosdoshmëria e heqjes së tragjikes nga jeta të bënë edhe vet tragjik, kur
lidhesh me këtë detyrë të rëndë e madhështore që ka tërhequr e marr me vete aq
shumë njerëz, gjer me tani në
botë. Dhe kjo detyrë vullnetare, kjo lidhje vullnetare me një aksion aq të rënd,
tragjik e human e kishte shpënë Urtakun të depërtonte, duke u rrezikuar, në
fshehtësitë e fushave të ndryshme të shoqërisë dhe nga ai shikim e kuptim i tyre
ishte bindur për shenjtërinë e detyrës së tij e të shtresave nga ku kishte dalur ai
dhe për falsitetin e shenjtrisë së atyre që e drejtonin zyrtarisht Kosovën dhe
Jugosllavinë e Titos. Ata ishin lidhur me dreqin dhe të birin kun-
dër njeriut e njerëzimit dhe “Bota tjetër e lirë” nuk po i pengonte në ketë
odisejadë makabre.Udhëheqësit parqiteshin mjeshtrisht shenjtorë, perendi drejtësie,
ndaj edhe dukeshin të tillë, e shumica besonin se janë të tillë, ndërsa në fakt
ishin tiranë gjakpirës.
Sa gjak shqiptarësh ka pirë Rankoviqi me suitën e tij.! Sa masakrat fshehtas i ka
bërë (implimentuar) ai! Drakullë e zezë mes atyre që Perendia , kishte lindur të
bardhë! Për të shpëtuar popullin duhej zhveshur perenditë si Tito, që dilnin idhuj
të rrejshëm dhe aspak shenjtorë.
Duhej treguar popullit se ata, njerëzit janë shenjtorë e jo “perenditë” që rrinin në
Dedinje.
Po populli a të besonte menjëherë? Kjo ishte një punë si e Sizifit, populli nuk të
besonte menjëherë, duhej punë me vite e vite për ta mësuar popullin, të shikonte (pa
iluzione), të dëgjonte me vëmendje, të mendonte me të vërtetë e me kokën e vet dhe
të punonte përnjëmend për (ç)lirimin e vetvetes.Duhej të mirreshe me marrjen
barnave, zjarrit, armëve, diturisë, taktikave, strategjive, informatave që
gjendeshin edhe te “perenditë” pushtetmbajtëse dhe dhënjen e tyre
popullit-njerëzve.Ekzistenca, jeta dhe domosdoshmëria e çlirimit e njerëzimt të
jetës të vente në detyrën e Prometheut pa e pas lexuar fare Prometheun. Mund të
ketë ndodhur. Dhe ti !
ishe një Promethe i lidhur, i mbërthyer nga ekzistenca e duke luftuar për esencë të
jetës, në një mal të ashpër të Ballkanit e në një shkëmb të pamshirshëm të
antijetës a (antiekzistencës).
Edhe nëse nuk e kishe, e edhe në e kishe lexuar “Prometheun e mbërthyer” vet
mënyra e jetës, struktura e botës, ekzistenca dhe esenca jote e ngjashme me
ate që paraqet gjeniu i njerëzimit në vepër të shtin për ta rilexuar
përseri.Dhe ti jo vetëm që je pajtuar me një fat të tillë, por je krenar dhe i
lumtur që qe i tillë.E kupton apo edhe mund të bjerë që edhe të mos e kuptosh
se je bërë një vazhdues origjinal i një pjese të simbolikës praktike dhe
dukurisë objektive të prometheizmit në botë dhe për njerëzimin (ngase së pari
për kolektivin, kombin tënd)
Sa shumë promethenjë pellazgo-shqiptarë ia kishin dorëzuar njerë tjetrit
pishat e ndezura, apo kupat olimpike gjatë Olimpiadave çlirimtare të
kombit e njerëzimit! Sa shumë promethenjë kanë pasur dhe kanë kombet
tjera! E sa shumë i bëhen njerëzimit, kur i shikojmë së bashku! Por çka
bëjnë sot promethenjtë e oqeanët kur ka disfata, shnjerëzim apo edhe dalje
menç të ndonjë qyteti, kombi,
a pjese të njerëzimit?
Ata bëjnë punën e ture shekullore: nuk i dorëzohen shnjerëzimit.I kryejnë detyrat
e shtëpisë dhe botës- njerëzimit që ua ka dhënë krijues-parashikuesi i çuditshëm
i tyre Eskili, që qe i madh sa jeta dhe që ka dhënë detyra po aq të mëdha, të
vështira por gjithsesi të mençura sa mund të jep veç mësuesi më i natyrshëm, më i
gjithanshëm, më i ashpër, por edhe më i mençuri që quhet jetë, me terminologji
pak artificiale filozofike (por që edhe kjo, paksa, është e nevojshme) - e k z i
s t e n c ë.
Dhe çka mund të ndodhë.Lumi i ekzistencës rrjedh.Ecin njerëzit ecin proceset.Lidhen
e zgjidhen promethenjtë.
Promethejtë që thejnë norma e rregulla antinjerëzore, ua dhenë popullit e njerëzve
gjithë ato sende “që ua marrin perendive” !? Edhe liria shtohet në sasi a cilësi.
Ndrrohen njerëz e perendi në ekzistencë. Perenditë mund të zbuten, nganjëherë, mund
të bëhen më pak të ashpëra e më shumë demokrate dhe rrjedhimish edhe njerëzit më pak
promethenjë e më shumë lakmues e bëmës (implementues) të knaqësive të jetës.Pra,
mund të ndodhë që njerëzit përsëri të ua dhënë bukur do sende perendive, ta
dorëzojnë një pjesë të autoritetut dhe pushtetit te ‘to.? Gjëra të çuditshme dhe të
papritura mund të ndodhin përsëri. Një kompromis ka ndodhur sot në ekzistencë mes
perendive dhe Prometheut. Mund të ndodhë që e zgjidhin Prometheun dhe përseri kur
rrezikohet esenca rebelohet, përser!
i mund të gjendet i lidhur për shkembit të një formë tjeter të antijetës.
Sot tipat e zotrave dhe të promethejve janë të shumtë.Ka gjthfarësh.Edhe
sot mund të rizbulosh se liria kur nuk po mjaftueka dhe se ajo ende nuk
ëshë arritur! Dhe çka atëhre? Ti mun të lidhesh përsëri! Të çlirohesh.Të
lidhesh, të çlorohesh. Por ndonjëherë as populli mund të mos ta dij, kur
del menç nje pjese e tij- siç thotë Kanuni shqiptar.Duhet pastaj për ta
sjellur ne mend përsëri. Mund të ndodhë që gjatë këtij precesi të gjatë të
përparimit të esencës së botës dhe njerëzimt edhe Prometheu i plakur të
mërzitet më me këtë punë gati Sizifi, që nganjëherë i duket atij, (gjatë
pleqërisë së rrokatur) krejt si punë Sizifi.
Dhe atëherë Prometheu refuzon të jet i tillë dhe i pëlqen të bëhet antipromethe, që
e shikon vetëm punën e tij individuele, dëgjon zotin individual, profitin e bënë zot
dhe lyp fajtorin pse popilli ynë nuk e arriu ende (ç)lirimin.Me këtë rast mund të
ndodhë që individët ta fajsojne besën, urtinë , njerëzinë, karakterin e popullit
tonë,ta fajsojë ate se ai vet është fajtor pse nuk jemi ne në liri të dëshiruar, pse
nuk e kemi ne lirinë ashtu siç e duam vet! e bëjnë krahasimin se si janë disa popuj
tjerë që e kanë shtetin e vet stabil po karaktirrin jo. Dhe thonë: pse e rendojmë
veten me fatin e krejt popujve të botës- njerëzimit, pse dueçit e botës i qesim
përpara e tonët prapa? Të jetojmë veç vet, ku po jemi ngusht për të tjerët! A veç ne
të jemi Mesi të njerëzimit?! Kush merakoset për ne pse vuajtëm gjatë historisë e
vuajmë edhe tani? Ne një pordh me e ba na dënojnë a na tutën, ndërsa të tjerët
përkthelen edhe kur bajnë krime, siç po durohen qe tri vjet “Rojet e Urës”së Ibrit
në Mitrovicë.!Mos e kemi ne shqiptarët erën e ujkut të botës? Pse ne na ra të
flijohemi gjithnjë, gjithëmon, e gjithëmon?…
Kështu Teuta për njerëzimin, Agroni, Aleksandri i Madh –Pellazgu, mësuesi tij
Aristoteli që na e tjetërsuan grekët e tjetërsuar edhe vet, ndërsa ai u sakrifikua
për njerëzimin! Pse shqiptarët si në kohen e ‘’komunizmit”ashtu edhe në
“demokracis”ose të mbetën të ngujuar, të izoluar, të leçitur nga bota ose të hedhur
në deti a oqean, pa shejë pa dokë,.. ushqim vetëm për peshkaqejtë e kuajtë deti! Ne
të bardhë në gjysmën e antikës, ne të bardhë në gjysmën e modernitetit! Gjithë
gjysma e kurrë të plot! Plisi! Gjysmështete,
gjusmëqytete, mure në mes shqiptarëve, tela, gjemba, gjak. Padrejtësi mes
shqiptarëve dhe botës! Pse ne aq shumë luftuam e dhe aq pak fituam!? Ku është
esenca e kësaj dukurei? A jemi ne me të mençurit a më budallenjtë e botës? Pse nuk e
marrim “mesin e art” siç e ka përmendur njeriu ynë, i dituri Aristotel!? Ku është
esenca e tragjedisë sonë?
A jemi ne vet të mallkuarit botës? Ne shqiptarët vet,herë të ngujuar nga bota herë
të hudhur në det nga ajo!? Të berë kështu nga kopilija e botës e nga qëllimi ynë i
mirë i cili e ka kushtëzuar, pastaj, edhe karakterin e kombit tonë! Ajo pjesë e
botës që e ka pranuar shnjerëzimin, njerirrximin, me kopili njohjen e karakterit të
kombit tonë, pra njeridashjen dhe dhënjen apo lidhjen e pellazgo-shqiptarëve pas
njerëzimit, kërkimin e kësaj kryevlere në çdo sistem nga kombi ynë e kanë
shfrytëzuar me djallëzi dhe kështu shqiptarët janë bërë shembull i sistemeve
politike që nuk i kanë krijuar vet fillimisht në botë (Ata patën krijuar sistemin e
tyre Pellazgjinë- në krahasim me të cilin, ndoshta, të gjitha sistemet e mëvonshme
të Evropës dhe Botës janë vetëm imitime joorigjinale, imitime karikaturiste,
surrogate!) D!
uke kërkuar vlerat e vërteta humane shqiptarët i besuan shumë si sistemit politik
“komunist” ashtu edhe atij “demokratik”. Ata në këto sisteme shihnin shanse dhe
shpresa për krijimin e vlerave të lashta pellazgo-shqiptare që i kishin ende në
vete, të trashguara nga kultura e tyre e lashtë. Prandaj mundi edhe”komunizmi”e ka
gjasa të mëdha që dhe ”demokracia” t’i marrë si shembull t’i shfrytëzoi për qëllimet
e tyre politike duke eksperimentuar me ta, nën flamujtë e rrejshëm të vlerave
njerëzore e demokratike. Pleqtë tanë çmoti kanë thën: Kushedi ku buhet e vjen e
pjell tek ne. Të tjerëve ju vjen pjellja lehtë, ndërsa ne pellazgëve jo. Pjellja,
krijimi ynë është serioz, ndaj nuk është i lehtë dhe as i motivizur për t’ia lënë
dikujt kopilin në derë. As bota mos të plaket me një par mend e të mendoj se
gjithmonë shqiptarëve do të ket sukses të ua lë kopilin në derë.
Prometheun tonë nuk do të kenë sukses ta lidhin përjetësisht, vetëm pas pasurisë
materiale.
As nuk do të mundin, përgjithnjë, t’ia pshtjellin mendimet.
Dhuna e varferisë: plaku 80 vjeçar pa kafshatë të bukës. Kur bie terri në qytete të
Kosovës të bje për të parë pleqë të drobitur duke kërkuar kothere buke në kanta
bërlogjesh.Dhuna e varfërisë do ta tronditë kokën e varfnjakëve por edhe do ta
kthjellojë ate jetësisht sepse do ta detyrojë të mendojë e kuptojë botën në të cilë
shtypet jeta e tij e zbehët e çdo gjë njerëzore nga shkëlqimi i kapitalit të verdhë.

Oj botë! Botë më shumë e keqe se sa e mirë! Ngo (në shqipen e tashme: Ndëgjo!) çka
po të thotë ty tani shqiptari: Boll Ma! Boll! se as ne nuk jemi të marrë?
Edhe ne hamë pak bukë, edhepse më shumë thatë e me lotë, edhepse kjo bukë jona
histoike ” e gatuar me kripën e lotit plot dy mijë vjet”siç tregon njëri ndër
promethenjtë e gjallë shqiptarë, nuk i jep shumë mundësi trurit tonë të
funksionojë, punojë më së miri, megjithëkëtë kemi arritur ta kupotojmë se ti oj
botë e pasinqertë historikisht nuk je sjellur (as që je duke u sjellur) mirë ndaj
nesh.E dimë ne këtë mirë e mirë ? Mos harro? Siç ke harruar se çka të kemi thënë e
dhënë ne ty! Por nuk ke ti faj. Kemi ne vet. Ka faj edhe ai i madhi e i mar!
ri Eskili që na paska lënë, indirekt, ne detyrën që ta zgjidhim Prometheun?! Dhe
kjo qenka e ngjashme me problemet e Hamletit të Shekspirt: Kjo botë u prish,o
prapësi,o dreq, që paskam ardhur unë të të ndreq!
Ne faqe 108 të librit me tragjedi të Eskilit, të përkthyer shqip nga Sotir
Papakristo, botuar nga Rilindja në Prishtinë, më 1982, vjen mesazhi i Prometheut,
parashikimi i tij për çlirimtarin e vet i cili ”duhet të m’ lirojë nga këto
zingjira .
………………………………….
Ky ka për të qenë një nga fis’ i yt.”

Kështu i komunikon Prometheu gruas heroinë –të emëruar Ionë (Ioja) së cilës i
“mbetet oqeani i tërë plotë stuhi dhe vojtje”(f.106)
për të arritur atje ku është e domosdoshme për veten e saj dhe për lirimin e
Prometheut dhe:
Kjo hapsir’ e detit-dije fare sak-
Në një kohë t’ardhme do të quhet “ Joni”,
Gjë që do të jetë për të gjithë njerzit
një far përmendore e kalimit tënd.”
Ja pra, Io , shënjat që provojnë se
dhe ato që s’ duken, mendja im’i sheh.”(f.111)

Ioja çuditet nga parapamjet e kryeheroit-Prometheut që djali i saj a stërnipërit do
ta lirojnë Prometheun “ nga këto mundime” (f.108) ngase të gjitha këto gjëra që “
s’duken, mendja e Prometheut i sheh” se “Toka e pellazgut ka për të pritur “ (f.112)
Pra Eskili çlirimin e mashkullit dhe femrës-çlirimin e njeriut në botë, nga tirania
në botë (Tirani Jovi) e lidh me ngjarjet dhe tragjeditë e lirimit të Prometheut dhe
humbjen e mbretërisë së monarkut, tiranit të egër Jovit nga i cili vuan edhe Ioja ,
bijë e Inakut vajzë e lirë e cila refuzon shtratin e Jovit. Në vepër është rrokur
mrekullueshëm çlirimi i femrës dhe nuk mund të jetë fare e rastësishme që çështja e
çlirimit të përgjithshëm njerëzor lidhet me
femrën pellazge, djalin dhe stërnipërit e saj, me tokën e pellazgut.
Por për tu realizuar kjo duhen shumë kalime, nëpër kohë e hapsira,
janë dashur e po duhen shumë “përmendore kalimi”. E Eskili përmes krijimit të tij,
figurës së çuditshme- Prometheut parathotë:
“ Për rënjen e Jovit nga fuqia, (f.107)
“E pra! ji e sigurt, se vërtetë do të ngjasë.”
Çfarë parashikimi i sakt , i mirë por i zorshëm e fatal!
Ne ta zgjidhim prometheun ta çlirojme njerezimin? Deti dhe oqeani i vuajtjeve të
mbetet populli më i nënçmuar ne bote, të cilit i duhet të luftojë e të sakrifikohet
përjetshëm për lirinë e botës dhe ENDE JONI (sa e vjetër qenka kjo fjalë e filozofi
fatale) se po na u ngritkan “përmendore kalimi”!
Mjaftë përmendore kemi! Sa të duash! T’ i ruajmë, pra, këto që i kemi, ashtu si i
ruajtën pellazgët, nëse dëshirojmëtë mos na duhën më përmendore të vuajtjes,
sakrificës, vdekjes! Pra, vetëm ne na u dashkan përmendore të vuajtjes, sakrificës,
të vdekjes!
Pse, vetëm ne, nuk na u deshkan përmendore të lumturisë, jetës? Pse a spaska kush
tjeter, apo vetem ne u dashka që gjithnjë, pa pushim, të punojmë e të luftojmë në të
mirën e njerëzimit?
Ja Eskili na tregoi të verteten pse shqiparët qenkan te lidhur me fatin e ”
huaj” të njerëzimit dhe u dashka vuajtur vet, pse njerëzimi, nuk qenka i
lire (ky far njerezimi)?! Dhe vetëm ne qenka e thene nga orakujt të jemi
çlirimtarët e Prometheut e kundërshtarët e Jovit dhe perendive tjera të
pushtetshme?!
Ne mundohemi ta zgjidhim Prometheun Europa e lidh ate dhe vetveten! Na
mashtron që ta harrojmë vetveten, punën e zgjidhjes së Prometheut dhe
çështjen e asaj vet. (Çështjen e vërtetë të Evropës). Ajo na gjykon,
burgos e lidh atëherë kur ne mundohemi ta qesim në udhë, ta nxjerrim nga
burgu dhe nga vdekja e “vetëdijshme” e saj, me të cilën aq shumë është e
preokupuar (mishruar). Aq shumë Tita!
ni është bërë mashtrues sa që e ka mshtruar edhe vetveten! për vdekje e po ta
dëgjojmë na vdekson edhe ne! ende pa u ripjekur edhe më.
E v r o p ë : Ti nuk na e linde e mësove ne drejtësinë, por ne ty! Eskili
nuk ta la ty detyrën e rëndë ta zgjidhësh Prometheun por na la ne (ve). Ti
Evropë pse po e lidh vetveten?! Qytetrimi i pellazgëve ka sintetizur: Po
ta lidhësh veten nuk mund të zgjidh kush.Hiqe modernitetin (qytetrimin
formal)! Kthehu nga rrënja! Ktheju rrënjës: se të gjitha vlerat e gjalla
dhe rinore i ke arritur
nga themeli i Prometheut që tani po e lidh. As Haga as burgjet e tashme në Kosove
sikurse ato të kaluarat nuk e mposhtën dot Prometheun e Eskilit, as të vërtetën e
tij, as amanetin e lenë për ne: Zgjidheni Prometheun!
Enigmën e këtij : ende nuk e kuptove ti Evropë!
Gati po na mashtron përsëri Evropa! Shqiptarë! Pellazgë, gjen, gjak e kokë e
Eskilit!: ZGJOOHUUUNIIIII !
Eskili është (ç) moti origjinal, modern: Prometheu dhe Oqeani janë krijesa dhe
fanarë të tij-që e ndriçojnë edhe sot faktin se Prometheu është duke u lidhur,
sharë, fyer, burgosur, dëmtuar, mbajtur… !
Botë: Ke kujdesë! Mos e lidh vetveten duke e rilidhur ende Prometheun!
Eskili e dinte se bota lëvizte dhe drejtohej përmes mendimit-kokës.
Evropë dhe botë: Gati na bëtë indiferent ndaj vetvetes sonë! siç jeni indiferent
ndaj lirisë suaj dhe aktive ndaj jolorisë suaj!
Evropë, në dy kahe: a po dëshiron të vdesish a të rinohesh!
Dëgjo zgjuarsinë pahetueshme dhe të përbotshme të të zgjuarit Eskilit të cilin e ke
përkthyer aq shumë por që e ke kuptuar aq pak! Origjinal është gjithnjë, më shumë se
përkthimi, dhe ai ka meselet dhe enigmat e veta..!
Evropë , nëse nuk di duhet të mësosh(* dhe të trajnohesh) të
mos mbtesh megalomane: ta realizosh ” katarzën “, ta mundësh vetvdekjen.
Nipat e Eskilit mund të jenë rinorët tu, ata që e kuptojnë se si ti e ke
lidhur dhe e lidh veten dhe (ndoshta) mund të të zgjidhin edhe ty duke mos
hequr dorë nga zgjidhja e vetvetes (të lidhur e të mashtruar edhe nga të
tjerët, ndaj edhe të vetlidhur ngapak e ende aktualisht.)
Urtaku i rebeluar edhe kunder prometeizmit e çdo gjeje tjeter, kur ishte ne kerkim,
duke kerkuar i ra te shkojë tek nje keshtjellë ne malesi, në Gurakuq te Gjyteti nen
kembet e nje bjeshke te gurte te nje (si) teater antik. Me andej dukej nje varr, i
ngjau i tragjedistit- Eskilit? Iu afrua ngat dhe i tha : Eskil pse na le ne ta
zgjidhim prometheun?!
ESKILI: Kështu ma lanë edhe mua! Dhe unë e zgjidha Prometheun në pjesën e dytë të
trilogjisë, por ky mesazh nuk erdhi kurr deri tek ju në mënyrë origjinale.E penguan
të vij. Nuk e lanë të vij! Këto i bëri shkatërrimësia e botës, kopilia e botës. Dhe
vetëm me pjesën e parë të trilogjisë Prometheu mbeti përsëri i lidhur! sepse i pren,
si me thikë, i masakruan du gjymtyrë tjera shpirtërore të veprës, ia zhdukën dy
pjesë tjera të godinës artistike, ndërsa godinë sime të tërsishme ia shembë, ia
prishën 82 kate tjera! Por në qoftë ngrënë pitja tepsia, sigurisht, paska mbetur!?
Urdheroni, studjoni dhe zbuloni! Komunikoni me ne! Shenjat i keni. Energji rezervë
ju kemi lënë, kur të Ju nevojitet. Kur u tepron administrione veten me mençuri.!
Mbeti pa përgjigje Urtaku. Iu dukën ca hije duke qarkulluar e komunikuar
andejpari. Dikur nje zë qe vinte nga nëntoka, nje pjese e tij sikur
rikthehej nga shkembi, nje pjese sikur dilte aty, afer tij. E te gjithë keta
zera te bashkuar si ne ndonje simfoni te famshme te Betovenit iu pergjigjën:
Ki mendjen pellazgu modern! Ne jemi zërat dhe logjika e pellazgëve të moçëm !
Eskili ishte vetëm pjesë jona. Ne e prodhum ate.Eskili e di mire pse ka
gjykuar se Ju mund ta zgjidhni Prometheun. Ai nuk eshte ndonje ka i njerezimt
por pengu i lirisë së perbotshme.
Ti trus … ! Rri urt, aty ku ta kemi caktuar rolin ne ty. Ti ende nuk e njeh boten
ndaj as nuk mund ta zgjidhesh Prometeun. Kur ta njohesh do ta zgjidhesh patjeter.
Kjo eshte percaktuar para 2000 e me shume vjeteve.Nuk na kanë thene kot:
pellazgët e urtë? Keni gjasa te mesoni ende shume. Ne rruge te mire jeni. Veq
vazhdoni dhe mos bëni fort zhurmë. Se mirë do ta beni. Optimizmi juaj eshte edhe
budallaki edhe instikt i mençurisë.Vetem kur mençurinë s’do ta keni si instikt por
si rezultat të mendimit e veprimit të mençur, vetem atëherë do ta fitoni lirinë
shumë të çmuar, por jo vetem, por me njerëzimin. Si paralel. Eh, sa herë esht!
e shkuar liria e njerezimt duke u shtuar, dhe rrjedhimisht, sa here eshte lidhue e
zgjuidhur Prometeu dhe perseri ka mbetur i lidhur! Dhe ju keni per detyre te shenjte
ta zgjidhni edhe pak derisa njerezimi te kthehet ne rruge te mbare!
Gjakbuti L antiprometheu:Asgje e re! Ky ka qenë, kursi i humbjes shekullore per
ne! Duhet te jemi te lire të zgjedhim. Nje filozof i botes së lire ka thene se
kemi të drejten e zgjidhjes, dhe kanuni yne e paska thene edhe ma qarte per ne,
pa pasur arsye perkthimi, a zbehtesimi: ke te drejt te mbetesh burr ose!
te zhburrnohesh!
Zeri: Ke edhe të drejten e zgjedhjes, te zhburrnimit,të
shnjerzimit, por ku të shpie ajo ty dhe te tjeret?
Gjakbuti: Te shpie ne lirimin nga kodet e ashpera morale kanunet e egra dhe te shpie
ne boten e lire e te bute pa norma morale te zhgunta, ne boten allafranga, ne boten
e pantollonave?
Por Kanun i çuditshem shqiptar sikur te thote je i lirë të hysh në cilin
det te duash: ne ate te burrnimit a zhburrnimit?
Interneti dhe perfytyrimi knetës, Zëret, hijet, alternativat, diktatura e shumësisë,
sëmurja e detit, oqeanit, etj.
Ka dritë ditë që afrohet çdo ditë, çdo ditë të bardhë, kur humb terri dhe dominon
dita.
Ka mençuri sa edhe ditën e bënë ditë dhe natën ditë.
ZERI i teatrit antik të botës, ai i gjytetnumit të lashtë i drejtohet edhe botës:
Mos mi nguc bijat dhe bijtë mij. Ata i drejtojmë
(administrojmë) tashmë ne edhepse nga lashtesia. Pusho ti fajsosh per ideologjira qe
i shpike vet dhe qe vet nuk iu beson, por me to pasardheseve tonë hile e kopili iu
bënë. Ne pellazget nuk e shpikëm as komunizem as demokraci. Ne vetem treguam se në
botë perenditë per njerzinë e bërë, për njerëzinë vepruese e denuan shnjerzishëm
Prometheun. E Prometheu edhe sot është i lidhur. Tash po të tregojmë moj botë
jallane:
Prometheu do te jet i zgjidhur. Mos keni prit ju që kete detyre mos ua lëmë bijave
dhe bijve te njerëzimit, njerëzimit të rinuar pellazgoshqiptarëve.
Kupto moj botë!: se “ne patëm të vjetrat ligje /që më pare kishin /fuqi të pamasë.”
Ja disa:
“Jovi (lexo: jovët) do pësoj nga koka që e ka truthatë!”,
“ Veç artet fatin s’e krijojnë!
“..duhet të bashkoheshinn shkronjat /domethënë shkrimin
q’i ndihmon kujtesës/nënës që krijovi artet dhe
shkencat.”(f.91)
që ne i praktikonim e Eskili vetëm i përseriste, i shkroi që të iu mbeten brezave
porosi (informatë).
Pellazgu modern: Vepra e lartëshenuar (“ Prometheu i mbërthyer “ ) mund të lexohet
edhe ndryshe. Psh.: të mos lihet në harresë edhe figura tjeter e Eskilit Oqeani i
cili është i pranuar nga Prometheu se është trim sa ai dhe nuk dënohet. Ai i thotë
Prometheut:
“Pomethe: Ndonëse është e madhe zgjuarësia jote..
Njihe veten tënde dhe sillu ndryshe ashtu si kërkojnë kohet me te reja.” Pra te
Eskili, i cili eshte krejt i afërt me karakterin e një shqiptari te vertete, gjejme
edhe nje dukuri tjeter, variant te prometheizmit, ndoshta me e nevojshme se e
para-oqeanizmin.
N.B. Lexues i nderuar: Në fund, ku gjenden çelsat, zberthimi i enigmave, shpetimi:
te Jovi, Pushteti, Zeusi, Merkuri, apo te Prometheu, Oqeani, Ioja, Kori, po edhe
Vulkani? Lexuesit botrorë kend e duan me shume dhe kush i frymëzon me shume: Jovi e Pushhteti apo Prometheu, Oqeani a Ioja?
Duke menduar për këto tema Urtakut i iu kishin përfyturuar, si në internet, shumë
oqeane: oqeane të së mirës dhe të së keqes. Herë i dukej se është vetë një oqean që
nuk i shihet fundi dhe individit mund t’i duket i keq apo i mirë, i qendreses apo i
indiferencës, i drejtësisë apo i padrejtësisë, i mençurisë apo i marrezise, varsisht
nga mendimet,…bota e brendshme e tij, struktura shpirtërore dhe veprat e realizuara
(të bëmat)
Lexuesit shqiptarë, edhe ata, duhet ta lexojnë ndryshe, me tërsisht dhe më me
analizë Prometheun e lidhur, Prometheun e zgjidhur, prometheun e zjarrtë… duhet t’i
imagjinojne, krijojne dhe realizojne ne art, shkence e jete.
Njerëzit e Tokës së Pellazgut nuk e kishin lënë pa e zgjidhur Prometheun nga
shkembi vuajtjeshumë. E kishin çuar ne vend amanetin e të parëve të tyre.Të njejtin
fat e kishin pasur edhe pasardhësit e tyre- shqiptarët. Por tani sikur janë lodhur
me këtë përsëritje të rëndë dhe nga tragjeditë historike. Duket se janë në kërkim
që problemin ta zgjidhin ma lehtë e po aq sukseshëm por jo, përmes tragjedish aq
trandëse, edhepse sot ”zbulojnë” se përsëri Prometheu është i dënuar, pra lidhur
diqysh. Lidhja e Prometheut sot ështe nënë një mjegull të dendur. Herë duket se ia
kanë lidhur vetë kokën, sikur e kanë hipnotizuar me drogë, herë se ia kanë
pshtjellur mendimet, herë se e kanë lidhur për pasurie në vend të shkëmbit të
dikur!
shëm, apo e kanë çitur në pushtet dhe e kanë kompromituar.. Prometejë të lidhur e të
zgjidhur ka kudo në botë dhe as ata nuk e harrojnë njerëzimin e as njerëzimi nuk i
harron ata.
Eskil: fara jote nuk u tha por krijoi një soj që u shumua dhe u zhvillua nëpër të
gjtha kohët në botë. Letërsia si matematika,
piktura …ka gjuhën e saj universale, simbolet, kategoritë, figurat, komunikimet…
Oqeani: simbolizon lumturi, jetë, dituri, mençuri, gjindshmëri, zgjuarsi të
pakufishme, prometheizem te llojit te veçantë teknikë të madhe për ndrysahimin e
botës kur ajo eshte e padrejte dhe tirane.
Dhe kjo krijimtari artistike nuk është vetëm art. Është edhe metodë e
ndryshimit pozitiv dhe krijimit të fatit në jetë, të jetës vet. Se Eskili
( Ky shkruesi a folësi i qytetrimit pellazgoshqiptar) ka thënë: Veç artet
nuk e krijojnë fatin!
PARASHIKIMI i Eskilit se Jovi : Do pësoj nga koka që e ka tru_thatë (@
Hotmail.com) është diku, shkon për diku, do të ndodhë diku.Tekefundit, ky
është fati i jovëve.
“Ne patëm të vjetrat ligje,
që më pare kishin ,
fuqi të pamasë.”


Prill 2002,gusht 2003 Rexhep Ahmeti